Zobacz galerię zdjęć...
  Andrew Warhola urodził się 6 sierpnia 1928 r. w Pittsburgu, w Pensylwanii. Jego rodzice, Ondrej (Andrew) Warhola i Julia Justyna Zavacka (nazwisko Varchola zmienili na Warhola po przyjeździe do USA), byli imigrantami z klasy robotniczej. Pochodzili z mniejszości katolików łemkowskich (rusińskich) ze wsi Miková na północy Słowacji

W trzeciej klasie młody Andrew Warhola zachorował na tzw. pląsawicę św. Wita. Uważa się, że było to powikłanie szkarlatyny, która na zawsze miała zmienić wygląd i życie przyszłego artysty nurtu pop.

Zdolności artystyczne, które widoczne były już od młodzieńczych lat najprawdopodobniej zadecydowały o wyborze kierunku studiów - projektowanie użytkowe - na Carnegie Mellon University w Pittsburgu. W 1949 r. Warhol przeprowadził się do międzynarodowego centrum artystycznegow Nowym Jorku aby tam zacząć karierę jako ilustrator czasopism i twórca reklam. Lata 50 były jeszcze, pod względem artystycznym, dość odmienne od następnych, w których zaliczał się już do pop-artystów. Do jego popularności przyczyniły się rysunki butów wykonane kolorowym tuszem.

W latach 60 Warhol zaczął używać sitodruku do produkcji obrazów ze znanymi amerykańskimi produktami np. z zupą Campbell's i Coca-Colą. Szukał sposobu nie tylko na tworzenie sztuki posługującej się produktami kultury masowej, ale chciał przede wszystkim produkować masowo sztukę. Mówił, że chce być jak maszyna. W swoim atelier, The Factory, przy Union Square w Nowym Jorku, zatrudniał nadzorował artystów, zaangażowanych w produkcję druków, butów, filmów, książek, itp.

Większość rzeczy wytwarzanych przez Andy'ego Warhola obracała się wokół konceptu szeroko pojętej kultury amerykańskiej. Malował pieniądze, jedzenie, damskie obuwie, ważne osobistości i gwiazdy, wycinki z gazet oraz przedmioty codziennego użytku, które według niego reprezentowały kulturalne wartości Stanów Zjednoczonych.

„Wspaniałe w tym kraju jest to, że Ameryka zaczęła swą tradycję tam, gdzie najbogatsi konsumenci kupują zasadniczo te same rzeczy co najbiedniejsi. Możesz oglądać telewizję i zobaczyć Coca-Colę i wiesz, że prezydent pije Colę, Liz Taylor pije Colę i pomyśl, że ty też możesz pić Colę. Cola to Cola i za żadną sumę pieniędzy nie kupisz lepszej Coli od tej jaką pije bezdomny na rogu. Wszystkie Cole są takie same i wszystkie Cole są dobre. Liz Taylor to wie, prezydent to wie, bezdomny to wie i ty to wiesz,” powiedział w jednym z wywiadów.

Używał popularnej symboliki i metod, aby jak najlepiej wyobrazić amerykańską tożsamość kulturalną XX wieku, a ponieważ amerykańska kultura miała ogromny wpływ na resztę świata, i Warhol cieszy się popularnością. Mawiał, że „w przyszłości każdy będzie sławny przez 15 minut.”

Warhol udzielał się towarzysko w dwóch klubach nocnych w Nowym Jorku: Serendipity i Studio 54. Był powszechnie uważany za osobę spokojną i nieśmiałą, ale również za wnikliwego obserwatora. Większość, w żartach, wyrażała się o nim jako death warmed over (martwy odgrzany). Cieszył się także dość niepochlebną opinią człowieka złośliwego i manipulanta. Jego sprzeczna osobowość dała początek przezwisku Drella, czyli połączenie wyrazów: Dracula i Cinderella (Kopciuszek). Warhol regularnie zgłaszał się na ochotnika do schronisk dla bezdomnych w Nowym Jorku, zwłaszcza podczas najbardziej pracowitych dni w roku. Mówił o sobie, że jest osobą religijną. Regularnie uczęszczał na msze święte. Postrzegał siebie jednak jako człowieka niezaakceptowanego przez środowisko religijne ze względu na swój homoseksualizm. Wiele jego późniejszych dzieł zawiera ukryte tematy religijne, a główna część jego twórczości o tematyce sakralnej znaleziona została pośmiertnie w jego domu.

3 czerwca 1968 r. Warhol został postrzelony w klatkę piersiową przez Valerię Solanas, założycielką feministycznej grupy Society for Cutting Up Men. Aresztowana dzień po zamachu, powiedziała: „He had too much control over my life.” (Miał za dużą kontrolę nad moim życiem.) Solanas otrzymała broń od Davida Horvitza, wymieniając skradziony obraz Warhola na pistolet. Do dziś Holvitz odmawia zwrócenia dzieła, twierdząc, że otrzymał je dzięki uczciwej wymianie. Atak na życie Warhola ze strony Valerii Solanas wniósł ze sobą zmiany w jego sztukę. Z tego okresu pochodzi jego znamienny portret wykonany przez fotografa Helmuta Newtona, na którym widoczny jest tylko tors Warhola za szwami po kulach.

W pamiętnikach, The Warhol Diaries, otwarcie pisze o swoich relacjach z mężczyznami. Jednak u początków kariery podawał okazjonalnie do prasy, że spotykał się z kobietami, w tym jedną (najprawdopodobniej wymyśloną) tzw. Taxi, która rzekomo potrafiła nie myć się przez kilka dni. Tematyka homoseksualna w twórczości Warhola była często pomijana przez publiczność, nieświadomą znaczenia drag queen, kowbojów oraz innych postaci ważnych dla kultury gejowskiej, które często przewijały się w jego dziełach. Gdy Warhol był publicznie naciskany, aby rozmawiać o swojej seksualności, często odpowiadał żartobliwie i wymijająco. Twierdził, że ma niskie libido, a ci, którzy go znali mówili, że przytulanie i dotykanie wywołuje w nim poczucie dyskomfortu.

Warhol prezentował się jako osoba przedsiębiorcza. Według Boba Colacellego, autora biografii Warhola, artysta poświęcał większość czasu na szukaniu nowych i bogatych patronów na zlecenia do malowania portretów, m.in. Micka Jaggera, Brigitte Bardot i Michaela Jacksona. Założył także w 1969 r., wraz z Gerardem Malangą magazyn Interview i wydał w 1975 roku The Philosophy of Andy Warhol gdzie przedstawił swoje pomysły dotyczące natury sztuki: „Zarabianie jest sztuką i pracą a dobry biznes jest najlepsza sztuką.”

Lata 80. w twórczości Warhola charakteryzują się powrotem do sukcesu finansowego i krytycznego. Częściowo stało się tak z powodu jego powiązań i przyjaźni z pewną grupa młodych i płodnych artystów, którzy wówczas zdominowali rynek zwyżkujący sztuki w Nowym Jorku. Należeli do nich: Julian Schnabel, David Salle i tzw. neoekspresjoniści, Francesco Clemente, Enzo Cucchi oraz przedstawiciele transawangardy.

Andy Warhol zmarł 22 lutego 1987 r. w wieku 58 lat w Nowym Jorku podczas rutynowego badania pęcherzyka żółciowego. Warhol bał się szpitali i wizyt lekarskich, dlatego też odwlekał zbadanie narastającego problemu. Być może ma to związek z tym, iż ojciec Andy'ego zmarł nagle podczas pobytu w szpitalu.

Został pochowany na cmentarzu katolickim St. John the Baptist w Bethrl Park, w Pensylwanii, na południe od Pittsburga. Znajoma artysty, Yoko Ono, była jedną z osób przemawiających na pogrzebie. Andy napisał kiedyś, że pragnie, aby na jego nagrobku nie było nic poza słowem "Figment" (tłum. fikcja, wymysł). Jednak ten nagrobek to niewielka prosta marmurowa płyta z imieniem i nazwiskiem oraz datami urodzin i śmierci.

Droga artystyczna, którą podążał Andy Warhol, zawiodła go na szczyt w dziedzinie ilustracji reklamowej. Zanim jednak doszedł do produkcji sitodruków w stylu pop, używał innych metod artystycznych. Pierwszym krokiem były rysunki obuwia czy autoportrety. W szkole artystycznej tworzył obrazy, jednak jego późniejsze dzieła głównie składały się z ilustracji wykonanych tuszem dla hurtowni i czasopism.

Malując, pragnął znaleźć swoje miejsce w artystycznym świecie. W tamtych czasach pop-art, jak później zostanie nazwany, był już nurtem alternatywnym dla artystów chcących odłączyć się od action painting. Andy Warhol zwrócił się w stronę tego nowego wówczas stylu w sztuce, w którym przedmioty popularne mogły być częścią przekazu artysty. Jego wczesne dzieła powstałe w dekadzie lat 60 ukazują wizerunki zaczerpnięte bezpośrednio z komiksów, kreskówek i ogłoszeń, a przy tym bardzo charakterystyczne i rozpoznawalne. Są ręcznie malowane z dodanymi kroplami ściekającej farby, które miały dodać jego obrazom powagi poprzez naśladowanie stylu Jacksona Polloca i jemu współczesnych, którzy wówczas cieszyli się jeszcze ogromną popularnością.

Słynne puszki Campbells zaprojektowane przez Warhola

Warhol zwykł brać rzeczy dosłownie, na swoją pierwszą większą wystawę namalował słynne puszki zupy Campbell’s, które jadał na obiad przez większość swojego życia. Kochał pieniądze, dlatego malował dolary. Kochał gwiazdy, więc także je malował. Rok 1962 był znamiennym dla jego kariery, ale również dla rozwoju pop-artu. Światło dzienne ujrzały słynne serie dolarów, zupy Campbell's, Coca-Coli, itp.

Artysta stworzył także serię portretów Marilyn Monroe zaraz po jej śmierci w 1962 roku kiedy umierająca aktorka przechodziła do mitu i legendy. Warhol wykorzystał do swojej serii obrazów jedną fotografię Marilyn, którą "odrealnił" i przetworzył w rodzaj ikony, poprzez nakładanie na tę fotografię plam ostrych, przerysowanych kolorów.

Jego tapeta z krową oraz jego obrazy utlenione (płótna przyrządzone z farby z domieszka miedzi, na której widoczne są plamy po utleniającym się moczu) są także niezmiernie ważne w tym kontekście. Równie istotny jest sposób w jaki te prace oraz ich produkcja odzwierciedlały zwyczaje i atmosferę w nowojorskiej Factory. Biografista Warhola, Bob Colacello, dostarcza fascynujących szczegółów dotyczących "osikanych obrazów" Andy'ego: „Zasugerowano, że Warhol mógłby tylko wziąć wizerunki rzeczy, które były wówczas w modzie i przyrządzić je w swoim własnym sosie (Warhol gravy), jednak dla Warhola zawsze istniała osobista więź miedzy nim i jego przedmiotami. Zupa Campbell’s nie tylko funkcjonowała jako ilustracja z reklamy, ale była również nieodłączną częścią jego życia i wspomnień. Gdy był dzieckiem, jego mama karmiła go zupą kiedy był chory. Dla niego (także dla wielu innych Amerykanów) zupa Campbell’s wzbudzała poczucie bycia w domu.”

Podobnie namalowane w jaskrawych kolorach fotografie katastrof, ukazywały grozę przedstawionego zdarzenia, ale także zwracały uwagę na sposób w jaki wizerunki te są trywializowane przez media. Zmieniając te przypadkowe wycinki w obrazy, Warhol przekształcił je w pomniki tragedii indywidualnych. Tak postrzegane, przedstawiają osobiste doświadczenie jak i komentarz społeczny oraz ilustracje czasu, w którym media stawały sie istotniejsze i stosowniejsze.

W pewnym momencie uświadomił sobie, że sam stał się "ikoną popkultury" i został w ten sposób "odrealniony", tak samo jak obiekty jego obrazów. Świadomie, kreując się na symbol pop-kultury, celowo podawał w każdym wywiadzie sprzeczne szczegóły na temat swego życia. Po jakimś czasie całkowicie zamilkł – odpowiadając w wywiadach na każde pytanie tak lub nie.

Warhol był rownież bardzo płodnym reżyserem. Jego pierwsze filmy pochodzą z 1963 roku. Łącznie w latach 1963-1968 nakręcił ich ponad 60. Charakteryzują się one brakiem scenariusza, miały być zwierciadłem życia i ilustrować prawdziwe zachowania aktorów-ludzi. Jednym z jego najsłynniejszych dzieł filmowych jest Sleep (1963), ukazujący mężczyznę (gra go John Giorno, z którym Warhol utrzymywał bliskie kontakty) śpiącego przez 8 godzin. Inny, 35-minutowy film Blow Job (1963), złożony jest z jedynego ciągłego ujęcia twarzy Toma Bakera, z którym Willard Maas uprawia seks oralny. Na innych filmach zostały nagrane zainscenizowane spotkania pomiędzy stałymi klientami Factory, w których występują: Brigid Berlin, Viva, Edie Sedgwick, Candy Darling, Holly Woodlawn, Ondie, Nico oraz Jackie Curtis.

Najpopularniejszym i zarazem najlepiej ocenianym filmem Warhola były „Chelsea Girls” (1966). Film okazał się wysoce nowatorski, ponieważ zawierał dwa 16-milimetrowe filmy wyświetlane jednocześnie gdzie toczyły się dwie odmienne historie. Zwielokrotnione obrazy przypominają nowatorskie serie Warhola na płótnie z lat 60. Wpływ dwóch obrazów wyświetlanych równoczesne na jednym ekranie oraz wielonarracyjność stylu można zaobserwować np. w Timecode Mike’a Figgisa. Blue Movie (1969), w którym supergwiazda Warhola, Viva, uprawia seks i wygłupia się w łóżku z mężczyzną przez 33 minuty, był ostatnim filmem Warhola. Film był jednocześnie skandaliczny przez swoje szczere podejście do zbliżenia seksualnego. Przez wiele lat Viva odmawiała pozwolenia na publiczne wyświetlenie filmu. Stało się to dopiero w 2005 r. w Nowym Jorku, po przeszło trzydziestu latach.

Po pamiętnych strzałach z 3 czerwca 1968 roku Warhol porzucił osobiste zaangażowanie w kręcenie filmów. Jego pomocnik i asystent, Paul Morrissey, przejął codzienną pracę reżyserowania filmów dla zespołu Factory, kierując kino Warhola w stronę filmów o wyodrębnionym głównym wątku, opartych bardziej na narracji, np.: Flesh, Trash i Heat. W celu ułatwienia sukcesu na rynku filmów znakowanych przez Warhola i reżyserowanych przez Morrissey’a, wszystkie wcześniejsze awangardowe filmy z The Factory zostały usunięte z dystrybucji i pokazów. Inny film, Bad (1977), wywarł znaczący wpływ jako "film Warhola", ale wyreżyserowany przez Jeda Johnsona. Główne role zagrali: nieznana Carroll Baker i młody Perry King. Pierwszy tom katalogu filmów wyprodukowanych przez The Factory został wydany na wiosnę 2006 r.

W latach 60 Warhol współpracował z grupą The Velvet Underground, dla której zaprojektował okładkę do ich pierwszego albumu The Velvet Underground and Nico. Po osiągnięciu pierwszego sukcesu, Warhol i lider grupy, Lou Reed, przestali zgadzać się co do kierunku, jaki zespół powinien obrać, w konsekwencji prowadząc do wygaśnięcia kontraktu miedzy artystami. W 1990 r. Reed nagrał wraz z kolegą z zespołu The Velvet Underground, Johnem Calem, album zatytułowany Songs for Drella (Warhola przezywano Drella). Na płycie Reed przeprasza i godzi się ze swoim udziałem w konflikcie.

Warhol zaprojektował także okładkę dla albumu zespołu The Rolling Stones Sticky Fingers (1971). Cztery lata później Warhol został zatrudniony do wykonania kilku portretów lidera grupy, Micka Jaggera.

Książki:

„A, A novel” (1968) to literacka transkrypcja zawierająca błędy ortograficzne oraz fonetycznie zapisane dźwięki hałasu i mamrotania z nagrania Ondine i wielu przyjaciół Warhola, spędzających czas w The Factory na rozmowach.

„Filozofia Andy’ego Warhola; od A do B i z powrotem.” Według wstępu redaktora, Pat Hackett, do Pamiętników Andy’ego Warhola, to ona napisała transkrypcję i tekst książki opartej na codziennych rozmowach telefonicznych, czasem (gdy Warhol był w podróży) posługując się nagranymi kasetami, które dostała od Andy Warhol.

Rysunek:

Warhol zaczął swoją karierę rysując ilustracje reklamowe dla czasopism, używając przy tym plam tuszu. Najbardziej znane są jego obrazy butów. Niektóre z jego rysunków były opublikowane w małych broszurach, np. Yum, Yum, Yum (o jedzeniu), Ho, Ho, Ho (o świętach bożego narodzenia) i Shoes, Shoes, Shoes (o butach). Jego najsłynniejsza książka z rysunkami to najprawdopodobniej The Gold Book, uzupełniona osobistymi rysunkami przedstawiającymi młodych mężczyzn, której nazwa pochodzi od stron udekorowanych złotymi liśćmi.

 Rzeźba: 

Najpopularniejszą rzeźbą Warhola są Brillo Boxes, drewniane repliki opakowań mydła Brillo. Wśród innych znanych dzieł można też wyróżnić Silver Floating Pillows, wypełnione gazem, srebrne, balony w kształcie poduszek, które wylatywały przez okno podczas jednej z prezentacji.

Dźwięk:

Warhol zawsze nosił ze sobą dyktafon, nagrywając wszystko, co każdy powiedział i zrobił. Odnosił się do tego urządzenia jak do swojej żony. Niektóre z tych nagrań były podstawą do jego prac literackich. Przykładem jego dźwiękowego dzieła jest Invisible Sculpture, czyli prezentacja, w której alarm antywłamaniowy włączał się, gdy ktoś wchodził do pokoju.

Telewizja:

Andy Warhol marzył o programie telewizyjnym, który chciał nazwać The Nothing Special, o jego ulubionym temacie, czyli o niczym. Później stworzył dwa programy dla telewizji kablowych: Andy Warhol's TV (1982) i Andy Warhol's Fifteen Minutes (1986) dla MTV. Oprócz swoich własnych programów pojawiał się regularnie w telewizji, między innymi w The Love Boat, w odcinku, w którym kobieta (grana przez Marion Ross) obawia się, że Andy Warhol ujawni jej mężowi (gra go Tom Bosley) sekretną przeszłość gwiazdy.

Moda:

Warhol powiedział: „Prędzej kupię sukienkę i powieszę ją na ścianie niż umieszczę tam obraz.” Jego prace zawierają sukienki wykonane sitodrukiem oraz książki i obrazy o modzie. Przez krótki czas pracował jako model.

Występy:

Warhol wraz z przyjaciółmi odgrywał happeningi i prezentacje teatralne podczas przyjęć składające się z muzyki, filmów i projekcji slajdów.

Fotografia:

Do produkcji serigrafii używał fotografii wykonanych przez siebie, przyjaciół lub asystentów. Zdjęcia te przeważnie robione były specjalnym modelem Polaroida. Fotograficzne podejście do malarstwa i jego migawkowa metoda miały wielki wpływ na przyszłą fotografię artystyczną. Jego późny dorobek składa się ze zszytych ze sobą czarnych i białych zdjęć.

Warhol w wielu dziedzinach swojej działalności zajmował częściej miejsce producenta czy dyrektora niż samego twórcy. Z artysty stopniowo stawał się osobą decydującą o kierunku swojej firmy – The Factory. Dysponował personelem, który był zaangażowany w produkcję dzieł Andy’ego Warhola. Wymyślał ideę związaną z danym przedmiotem i nadzorował jej wykonywanie.

Warhol doskonale sprawdzał się w tej roli i tym samym był zdolny do rozwijania swojej działalności artystycznej w różnych dziedzinach. Wytwarzał w The Factory wobrażenia nowych przedmiotów, ale także wizerunki nowych ludzi. Podpisywał produkty, pojawiał się w reklamach, zawierał interesy, sprzedał nawet swój udział do kręcenia filmów, gdy nie chciał już poświęcać tyle czasu na filmowanie samego siebie.

Pod tym względem prawdziwe jest stwierdzenie Warhola o Art Business czy Business Art. Uważał również, że interesy są najlepszym rodzajem sztuki, co było nową i radykalną postawą.

The Andy Warhol Museum znajduje sie w Pittsburgu, w Pensylwanii. Jest to największe amerykańskie muzeum sztuki poświęcone jednemu artyście, które posiada ponad cztery tysiące dzieł samego artysty.